Chuyên đề Rèn kĩ năng nghị luận về 1 đoạn thơ

pptx 26 trang kieudung 01/03/2026 2240
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Chuyên đề Rèn kĩ năng nghị luận về 1 đoạn thơ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • pptxchuyen_de_ren_ki_nang_nghi_luan_ve_1_doan_tho.pptx

Nội dung tài liệu: Chuyên đề Rèn kĩ năng nghị luận về 1 đoạn thơ

  1. CHUYÊN ĐỀ: RÈN KĨ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ
  2. I. CÁC DẠNG ĐỀ PHÂN TÍCH THƠ Đề Phân tích bảy câu thơ đầu trong bài thơ “đồng chí” 1. của Chính Hữu Đề 2. cảm nhận và suy nghĩ của em về hai khổ thơ cuối trong bài thơ “ánh trăng” của Nguyễn Duy Đề 3. Mùa xuân , đất nước con người trong hai khổ thơ 2,3 bài “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải Đề 4. Phân tích đặc sắc nghệ thuật trong khổ thơ cuối "Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của PT Duật Đề 5. Phân tích bài thơ “Viếng Lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phương
  3. I.. CÁC DẠNG BÀI PHÂN TÍCH THƠ Phân Phép lập luận trình bày từng khía cạnh, tích. phương diện của vấn đề, làm nổi bật nội dung sự vật, hiện tượng( Nghiêng về phương pháp ) Cảm Nghị luận trên cơ sở cảm thụ của người viết nhận ( lưu ý những ấn tượng, cảm nhận riêng) Suy nghĩ Yêu cầu nghị luận nhấn mạnh tới nhận định, đánh giá của người viết
  4. Dạng 1. Nghị luận về bài thơ 2. CÁC Dạng 2. Nghị luận về một đoạn thơ DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN Dạng 3. Nghị luận về nội dung một đoạn thơ VỀ THƠ Dạng 4. Nghị luận về đặc sắc nghệ thuật một đoạn thơ II. KĨ NĂNG LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ THƠ
  5. Dạng 2. Dàn ý phân tích, cảm nhận một đoạn thơ Giới thiệu về tác giả, bài thơ ( vị trí của bài thơ trong sự nghiệp sáng tác, đề tài ) Mở bài Vấn đề nghị luận.Đoạn thơ cần phân tích: vị trí (Nếu khổ dài: chép hai câu đầu,chấm chấm rồi chép hai câu cuối) Hoàn cảnh ra đời, Khái quát chủ đề tư tưởng Giới thiệu Vị trí đoạn thơ( khái quát đoạn đầu-> vị trí đoạn thơ sau), nội chung dung đoạn thơ cần phân tích Nội Ý 1 Trích câu thơ Thân Nội dung 1 dung, Phân tích Các b/pháp tu từ, từ bài Nội thơ loại Nghệ dung 2 Ý 2 thuật Từ ngữ h/ ảnh đặc sắc Khái quát ý Giọng điệu, cách ngắt nhịp Khái quát nghệ thuật ,chủ đề tư tưởng của đoạn thơ Đánh giá Nhà thơ: Tài năng, tấm lòng, tư tưởng Kết bài Khẳng định sức sống , vai trò của đoạn trích đối với toàn tác phẩm và với sự nghiệp nhà thơ.
  6. Dạng 3. Dàn ý phân tích, cảm nhận nội dung một đoạn thơ Giới thiệu về tác giả, bài thơ ( vị trí của bài thơ trong sự nghiệp sáng tác, Mở bài đề tài ) Vấn đề nghị luận : Nội dung của đoạn thơ cần phân tích ( Đề ra) Hoàn cảnh ra đời, Khái quát chủ đề tư tưởng Giới thiệu Vị trí đoạn thơ( khái quát đoạn đầu-> vị trí đoạn thơ sau), nội chung dung đoạn thơ cần phân tích Luận điểm, trích câu thơ Thân Nội Ý 1 Các b/pháp tu từ, từ bài dung 1 Giá trị Phân tích loại Ý 2 NT-> ND nội dung Từ ngữ h/ ảnh đặc sắc Nội dung 2 Khái quát nội dung 1 Giọng điệu, cách ngắt nhịp Khái quát nghệ thuật ,chủ đề tư tưởng của đoạn thơ Đánh giá Nhà thơ: Tài năng, tấm lòng, tư tưởng Kết bài Khẳng định sức sống, vai trò của đoạn trích đối với toàn tác phẩm và với sự nghiệp nhà thơ.
  7. Đề 01: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau: “ Quê hương anh nước mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá .. Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính” (Đồng chí, Chính Hữu, Ngữ văn 9, tập một)
  8. 1. Mở bài: - Giới thiệu tác giả, bài thơ - Nêu vấn đề nghị luận đoạn thơ 2. Thân bài: * Hoàn cảnh ra đời: “đồng chí” được sáng tác năm 1948 Khi đó ông là chính trị viên đại đội, đã từng theo đơn vị tham gia chiến dịch Việt Bắc * Khái quát chủ đề tư tưởng: Bài thơ là lời tri ân sâu sắc của nhà thơ chính Hữu đối với những người đồng chí , là sự ngợi ca tự hào về một tình cảm mới mẻ, cao đẹp thiêng liêng của người lính hình thành trong gian khó của chiến tranh, ngợi ca vẻ đẹp của những người lính cách mang * Khái quát về vị trí đoạn thơ: đoạn thơ là 10 câu thơ mở đầu mở ra cảm xúc cho toàn bộ bài thơ. b. Cảm nhận đoạn thơ: * Cơ sở hình thành tình đồng chí Ý 1. Chung cảnh ngộ xuất thân - Thành ngữ dân gian“nước mặn đồng chua” “đất cày lên sỏi đá”. được tác giả vận dụng rất tự nhiên, nhuần nhuỵễn khiến người đọc có thể dễ dàng hình dung được trước khi nhập ngũ họ đều là con em của những vùng quê nghèo khó với bao nỗi gian lao vất vả, người thì từ miền đồng bằng chiêm trũng nhiễm phèn, nhiễm mặn, người lại ở vùng đồi núi đất đai hoang hóa bạc màu
  9. Ý 2. Chung mục đích, lí tưởng Những câu thơ mộc mạc, tự nhiên, mặn mà như một lời thăm hỏi. “tự phương trời” họ về đây không phải do cái nghèo xô đẩy, mà họ về đây đứng trong cùng đội ngũ do họ có một lí tưởng chung, cùng một mục đích cao cả: chiến đấu bảo vệ Tổ Quốc. + “Súng bên súng đầu sát bên đầu”.Điệp từ “Súng” và “đầu” là 2 hình ảnh đẹp, mang ý nghĩa tượng trưng cho nhiệm vụ chiến đấu và lý tưởng cao đẹp, tình cảm gắn bó trong chiến đấu của người đồng chí. Ý 3. Chung hoàn cảnh khó khăn nơi chiến trường “Đêm rét chung chăn”->Gợi lên cuộc sống gian khổ, đêm Việt Bắc thì quá rét, chăn lại quá nhỏ, loay hoay mãi không đủ ấm. Đắp được chân thì hở đầu, đắp được bên này thì hở bên kia. + Thế nhưng trong cái nghèo khó ấy lại toát lên vẻ đẹp đùm bọc,chia sẻ, khó khăn của những người lính“Chung chăn” + Vì vậy từ “xa lạ” họ đã trở thành tri kỉ của nhau. “Tri kỉ” là người bạn thân thiết hiểu rất rõ về ta.
  10. => Cấu trúc đặc biệt chỉ có hai tiếng, câu cảm thán - Câu thơ vang lên như một nốt nhấn, như một lời khẳng định” đồng chí” là tình cảm mới mẻ thiêng liêng giữa những người cùng chung lí tưởng, nó cũng là bản lề khép lại cơ sở hình thành tình đồng chí vừa mở ra ý thơ biểu hiện của tình đồng chí * Biểu hiện của tình đồng chí - Đại từ”anh”=> Thấu hiểu bạn như hiểu mình. + Đối với người nông dân, “ruộng nương”, “gian nhà” là những gì thân thuộc, gắn bó và quý giá nhất mặc dù chỉ là đất đai cằn cỗi bạc màu hay căn nhà trống không, đơn sơ, nghèo khó nhưng anh đã gửi lại tất cả để đi chiến đấu vì những điều cao cả, thiêng liêng hơn – độc lập, tự do. + Hai chữ “mặc kệ” đã thể hiện thái độ lên đường thật rõ ràng, dứt khoát ấy. Nói thế nhưng người lính vẫn còn nặng lòng với quê hương nhiều lắm. + Hình ảnh ẩn dụ “giếng nước gốc đa” thường được sử dụng trong ca dao để nói về quê hương làng xóm. Nhà thơ đã vận dụng tài tình chi tiết ấy, kết hợp với phép nhân hóa để gợi tả nỗi nhớ của người lính, người ra đi nhớ người ở lại , người ở lại nhớ người ra đi.
  11. 2. 3. Đánh giá: * Nghệ thuật thể hiện: - Đoạn thơ trên hội tụ bao vẻ đẹp nghệ thuật với Thể thơ tự do, âm điệu thơ sâu lắng, có sức ngân vang. - Tác giả khai thác những chi tiết giản dị, chân thực mang hơi thở của cuộc sống đời thường, gắn với thực tế cuộc kháng chiến chống Pháp của quân và dân ta. - Ngôn ngữ, hình ảnh thơ mộc mạc, hàm súc, giàu sức gợi, tinh tế. Cấu trúc câu thơ thay đổi linh hoạt. Kết hợp các biện pháp tu từ đặc sắc: điệp ngữ, nhân hóa,.. * Khái quát nội dung tư tưởng, đánh giá, mở rộng: - Qua 10 câu thơ cuối ta thấy được tình đồng chí của những người lính dựa trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ và lí tưởng chiến đấu được thể hiện thật tự nhiên, bình dị mà sâu sắc trong mọi hoàn cảnh, nó góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp tình thần của người lính cách mạng. - Tình đồng đội của người lính còn được lột tả ở đoạn sau khi họ truyền cho nhau sức mạnh kì diệu vượt qua những cơn sốt rét rừng kinh hoàng, những thiếu thốn cơ cực ở chiến trường với niềm tin mãnh liệt, niềm yêu đời lạc quan phơi phới; nhất là qua hình ảnh lãng mạn, tuyệt đẹp “đầu súng trăng treo” nâng bài thơ thăng hoa để khắc họa chân dung người lính chống Pháp hào hùng, lãng mạn. • Nhà thơ: Qua 10 câu thơ ta thấy được niềm tin yêu, sự hy vọng, lòng cảm thông sâu sắc của một nhà thơ cách mạng
  12. 3. Kết bài - Với ngòi bút tinh tế, sáng tạo cùng những trải nghiệm của chính tác giả, đoạn đầu của bài thơ đã gợi cho người đọc nhiều ấn tượng về xuất thân và vẻ đẹp của người lính thời chống Pháp - Điều đó góp phần phần quan trọng tạo âm vang cho bài thơ. “Đồng chí” trở thành bài ca tuyệt đẹp về hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trong kháng chiến chống Pháp; về tình đồng đội bình dị, chân thành, cao quý, thiêng liêng. Đây chính là vẻ đẹp, cội nguồn sức mạnh vĩ đại của cả một thế hệ, của thời đại Hồ Chí Minh, của dân tộc Việt Nam trong âm hưởng yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng (“Chưa có nơi đâu đẹp tuyệt vời/ Như sông, như núi, như người Việt Nam” – Lê Anh Xuân)
  13. Đề 02: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau: “Mặt trời xuống biển như hòn lửa, Sóng đã cài then, đêm sập cửa. Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng. Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!”... (Trích Đoàn Thuyền đánh cá - Huy Cận)
  14. 1. Mở bài: - Giới thiệu tác giả, bài thơ - Nêu ván đề nghị luận đoạn thơ 2. Thân bài: * Giới thiệu chung: - Hoàn cảnh ra đời: “Đoàn thuyền đánh cá” viết năm 1958 in trong tập “Trời mỗi ngày lại sáng” là kết quả của chuyến đi thực tế ở Quảng Ninh . - Khái quát chủ đề tư tưởng: Bài thơ đã khắc họa nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ,thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự haò của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống. - Khái quát về vị trí đoạn thơ: Và vẻ đẹp ấy được nhà thơ tái hiện rõ nét nhất qua 3 khổ thơ đầu.
  15. Cảnh biển chuyển dần về đêm và đoàn thuyền ra khơi. Cảnh biển chuyển dần về đêm: - Mở đầu bài thơ là một hình ảnh so sánh” mặt trời... như hòn lửa” gợi lên khung cảnh thiên nhiên huy hoàng tráng lệ - Sự liên tưởng độc đáo, hình ảnh nhân hòa thú vị: vũ trụ được hình dung như một ngôi nhà lớn vào đêm và màn đêm buông xuống là một cánh cửa khổng lồ và T những con sóng là then cài cửa. H - Bằng các động từ “xuống”, “cài”, “sập” giúp ta cảm nhận được thiên nhiên như Â đang dọn dẹp chuẩn bị nghỉ ngơi thì con người lại bắt đầu một ngày lao động N mới: B * Đoàn thuyền ra khơi: (Dẫn thơ) À - Câu thơ khiến ta hình dung ra cả một đoàn thuyền , chứ không phải một con I thuyền đơn độc ra khơi. - Phụ từ “lại” : cho biết công việc đánh cá diễn ra thường xuyên, liên tục.Mặc dù vậy con người khi lao động vẫn toát lên khí thế hăm hở, náo nức, cất lên thành khúc hát. - Gió và tiếng hát hòa vào nhau thổi căng cánh buồm đẩy đoàn thuyền ra khơi với khí thế phơi phới mạnh mẽ, tràn đầy niềm vui của người lao động làm chủ biển khơi, làm chủ cuộc đời.
  16. Tiếng hát ước mơ của người lao động - “Hát răng..”Đó chính là ước mơ của bất kỳ người dân biển nào, ước mơ trời yên bể lặng, mong mỏi đánh bắt được nhiều cá - Phép liệt kê “cá bạc,cá thu”, so sánh “ như đoàn thoi” thể hiện sự giàu có của biển cả quê hương - Câu cầu khiến "đến dệt lưới ta“, nhân hóa “ dệt” đã nói lên mong ước bình dị của người ngư dân rằng các loài cá kia không chỉ làm đẹp cho biển cả mà còn làm giàu cho cuộc sống của họ - Khổ thơ có giá trị tạo hình đặc sắc, vẽ lại bức tranh lao động hoành tráng, tràn ngập ánh sáng và màu sắc, tràn đầy sức sống. Cảnh ra khơi huy hoàng đầy khí thế và hứa hẹn
  17. Hình ảnh đoàn thuyền lướt sóng ra khơi và tìm luồng cá -“Thuyền ta...” Bút pháp phóng đại, khoa trương, ta thấy cảnh đoàn thuyền lướt sóng ra khơi đi đánh cá vừa hùng tráng vừa thơ mộng thể hiện sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người, gió làm người lái, trăng là cánh buồm. + Từ "lướt" đặc tả cảnh đoàn thuyền ra khơi với vận tốc phi thường.thể hiện tư thế ra khơi nhẹ nhàng, thoải mái của những con người lao động trong thời kì mới đầy tự do. - Các động từ ”đậu, dò, dàn đan, vây giăng” khắc họa hình ảnh cảnh đánh cá mà như đang đánh trận, 1 cuộc chiến đấu với thiên nhiên bằng tất cả trí tuệ và năng lực nghề nghiệp. Huy Cận phải có sự am hiểu sâu sắc về nghề chài lưới và lòng thông cảm với người lao động mới vẽ đươc bức tranh vừa hiện thực, sinh động mà lãng mạn ấy.
  18. Đánh giá: * Nghệ thuật thể hiện: - Đoạn thơ trên hội tụ bao vẻ đẹp nghệ thuật,thể thơ tự do, có nhiều sáng tạo trong việc xây dựng hình ảnh bằng liên tưởng, tưởng tượng phong phú, độc đáo; có âm hưởng khỏe khoắn, hào hùng,lạc quan, bút pháp hiện thực kết hợp với lãng mạn. - Cùng với các biện pháp nghệ thuật tu từ đặc sắc như so sánh, nhân hóa,ẩn dụ * Khái quát nội dung tư tưởng, đánh giá, mở rộng: - Qua 3 khổ thơ đầu tác giả đã tái hiện cảnh đoàn thuyền ra khơi và đánh cá trên biển với nhiều hình ảnh thiên nhiên tráng lệ thể hiện sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người lao động - Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và con người lao động trên biển còn được tác giả cảm nhận và miêu tả ở những khổ thơ sau * Nhà thơ: Đoạn thơ là thái độ trân trọng ngợi ca, niềm vui, tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống lao động trong thời kì đổi mới. Kết bài: - Khẳng định vấn đề, khẳng định sức sống và sự bồi đắp của đoạn trích, tác phẩm.
  19. Đề 03: Cảm nhận của em về tình bà cháu trong đoạn thơ sau: “Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn - Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?... “ (Bếp lửa, Bằng Việt, Ngữ văn 9, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2010)
  20. 1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận - Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn thơ. 2. Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận * Giới thiệu khái quát về tác phẩm, đoạn thơ. - Khái quát về tác phẩm + Hoàn cảnh sáng tác: Được viết năm 1963, khi tác giả còn là du học sinh tại nước ngoài (Liên Xô cũ). Bài thơ được đưa vào tập Hương cây – Bếp lửa (1968), tập thơ đầu tay của Bằng Việt, Lưu Quang Vũ. + Nội dung bài thơ: Bài thơ là dòng cảm xúc của tác giả về những kỉ niệm bên người bà dấu yêu nơi quê nhà, qua đó bộc lộ niềm thương nhớ, kính yêu lòng biết ơn của tác giả dành cho bà, cũng như dành cho quê hương. - Khái quát về đoạn thơ + Vị trí đoạn thơ trong tác phẩm: Đoạn thơ gồm 3 khổ thơ cuối của tác phẩm. + Nội dung đoạn thơ: Nối tiếp dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình về hình ảnh khơi nguồn cảm xúc và những kỉ niệm tuổi thơ có bà và bếp lửa được thể hiện trong phần đầu bài thơ, ba khổ thơ cuối là những suy ngẫm về bà và tình cảm dành cho bà của người cháu phương xa.