Chuyên đề Dạy học theo chủ đề Hệ hô hấp

Nội dung tài liệu: Chuyên đề Dạy học theo chủ đề Hệ hô hấp

1. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 Thứ 6, ngµy 26 th¸ng 9 n¨m 2019 Ng­êi báo cáo chuyªn ®Ò: Trịnh Thị Trang Chuyên đề: Dạy học theo chủ đề Chủ đề: Hệ hô hấp I, Mục đích, yêu cầu 1, Mục đích: a, Phẩm chất: - Có ý thức tìm hiểu và sẵn sàng tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc, bảo vệ môi trường, phản đối những hành vi phá hoại môi trường. - Chủ động, tích cực học hỏi để thực hiện những công việc hàng ngày của bản thân trong học tập và trong cuộc sống. - Siêng năng trong học tập và lao động; ý thức được thuận lợi, khó khăn trong học tập và sinh hoạt của bản thân và chủ động khắc phục vượt qua. - Có ý thức rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân theo các giá trị xã hội. b, Năng lực cần hướng tới: - Năng lực tự học - Năng lực thể chất +Sống thích ứng và hài hòa với môi trường. +Rèn luyện sức khỏe thể lực, tinh thần, tập hít thở sâu từ bé để có dung tích sống lí tưởng. - Năng lực hợp tác - Năng lực tính toán 1 số bài tập đơn giản. - Năng lực công nghệ thông tin, nhận biết, ứng xử phù hợp chuẩn mực đạo đức và pháp luật trong xã hội số hóa, tránh các tác động tiêu cực tới bản thân và cộng đồng. 2. Yêu cầu: a.KiÕn thøc: - Nªu ý nghÜa h« hÊp. - M« t¶ cÊu t¹o c¸c c¬ quan trong hÖ h« hÊp( mòi, thanh qu¶n, khÝ qu¶n, phÕ qu¶n vµ phæi) liªn quan ®Õn chøc n¨ng cña chóng. - Tr×nh bµy ®éng t¸c thë liªn quan ®Õn c¸c c¬ thë. - Nªu râ kh¸i niÖm vÒ dung tÝch sèng lóc thë s©u. - Ph©n biÖt thë s©u víi thë b×nh th­êng vµ nªu râ ý nghÜa cña thë s©u. - Tr×nh bµy c¬ chÕ cña sù trao ®æi khÝ ë phæi vµ tÕ bµo. - Tr×nh bµy ph¶n x¹ tù ®iÒu hoµ h« hÊp trong h« hÊp th­êng. - KÓ c¸c bÖnh chÝnh vÒ c¬ quan h« hÊp( viªm phÕ qu¶n, lao phæi.) vµ nªu c¸c biÖn ph¸p vÖ sinh h« hÊp. T¸c h¹i cña thuèc l¸. b. Kü n¨ng: - Kĩ năng giải thích các vấn đề thực tế - Kỹ năng lắng nghe tích cực - Kĩ năng hợp tác ứng xử / giao tiếp trong khi thảo luận. - Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin khi đọc SGK, quan sát tranh ảnh, tìm kiếm thông tin trên internet. 1
2. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 - Kĩ năng s¬ cøu khi bị ng¹t thë : Lµm h« hÊp nh©n t¹o. Tập thở sâu để tăng dung tích sống c. Th¸i ®é : Có thái độ nghiêm túc trong học tập, yêu thích môn học B. Ph­¬ng tiÖn – thiÕt bÞ : - B¶ng phô. - Tranh :+ CÊu t¹o c¬ quan h« hÊp. + Sù trao ®æi khÝ ë phæi vµ tÕ bµo. C. Ho¹t ®éng d¹y – häc: 1. Tæ chøc: 2. KiÓm tra: KÓ tªn c¸c hÖ c¬ quan trong c¬ thÓ ng­êi vµ chøc n¨ng cña hệ hô hấp? 3. Bµi míi: Ho¹t ®éng 1: A. H« hÊp vµ c¸c c¬ quan h« hÊp. I. Kh¸i niÖm h« hÊp: Tõ “ h« hÊp ” ®­îc dïng ®Ó chØ hai qu¸ tr×nh sinh häc riªng biÖt. Tr­íc tiªn muèn nãi ®Õn qu¸ tr×nh gi¶i phãng n¨ng l­îng b»ng con ®­êng ho¸ häc tõ c¸c hîp chÊt h÷u c¬ ( vÝ dô nh­ glucozơ ). D¹ng h« hÊp nµy ®­îc gäi lµ h« hÊp trong vµ cã thÓ diÔn ra theo kiÓu ¸i khÝ nÕu cã Oxi hoÆc kiÓu yÕm khÝ nÕu kh«ng cã Oxi hay kh«ng ®ñ Oxi. H« hÊp ¸i khÝ muèn tiÕp tôc trong c¸c tÕ bµo cña c¬ thÓ th× ph¶i duy tr× sù cung cÊp Oxi th­êng xuyªn vµ khÝ Cacbonic d­ thõa ph¶i ®­îc ®µo th¶i ra ngoµi. H« hÊp ngoµi hay lµ qu¸ tr×nh thë muèn ®Ò cËp ®Õn qu¸ tr×nh trao ®æi khÝ gi÷a c¬ thÓ vµ m«i tr­êng xung quanh. Nh­ vËy h« hÊp cã thÓ ®Þnh nghÜa nh­ sau : - XÐt vÒ mÆt sinh ho¸ : H« hÊp lµ qu¸ tr×nh ho¸ häc gi¶i phãng n¨ng l­îng tõ c¸c hîp chÊt h÷u c¬ ( vÝ dô tõ glucozơ ). - XÐt vÒ mÆt sinh lý : H« hÊp lµ qu¸ tr×nh trao ®æi khÝ (O2 và CO2) kh«ng ngõng gi÷a c¬ thÓ vµ m«i tr­êng xung quanh. Sù h« hÊp ë ng­êi vµ ®éng vËt bËc cao gåm c¸c qu¸ tr×nh sau : + Trao ®æi khÝ gi÷a m«i tr­êng ngoµi vµ phÕ nang ( tøc lµ h« hÊp ngoµi ). + Sù trao ®æi khÝ gi÷a kh«ng khÝ phÕ nang víi m¸u vµ gi÷a m¸u víi tÕ bµo ( m« ). + VËn chuyÓn khÝ trong m¸u. + TÕ bµo sö dông Oxi vµ th¶i Cacbonic ( tøc lµ h« hÊp trong hay h« hÊp tÕ bµo ). ( sinh häc 8 chØ nghiªn cøu hai qu¸ tr×nh ®Çu ). GV: Qua quan s¸t tranh h×nh 20-1. Qu¸ tr×nh h« hÊp cã mÊy giai ®o¹n chñ yÕu? *Qu¸ tr×nh h« hÊp gåm cã 3 giai ®o¹n chñ yÕu : + Sù thë ( sù th«ng khÝ ë phæi ). + Trao ®æi khÝ ë phæi. + Trao ®æi khÝ ë tÕ bµo. GV dïng tranh h×nh 20 - 1 m« t¶ l¹i cho HS. II. C¸c c¬ quan trong hÖ h« hÊp cña ng­êi vµ chøc n¨ng cña chóng: GV:Yªu cÇu HS quan s¸t tranh h×nh SGK. KÓ tªn vµ nªu ®Æc ®iÓm cÊu t¹o cña c¸c c¬ quan trong hÖ h« hÊp phù hợp với chøc n¨ng cña chóng? + Làm ẩm không khí là do lớp niêm mạc tiết chất nhầy lót trong đường dẫn khí. + Làm ấm không khí do lớp mao mạch dày đặc, căng máu và nóng ấm ở dưới lớp niêm mạc mũi, phế quản. + Tham gia bảo vệ phổi: lông mũi (giữ hạt bụi lớn); chất nhày do niêm mạc tiết ra giữ lại hạt bụi nhỏ; lớp lông rung (quét bụi ra khỏi khí quản); nắp thanh quản (sụn thanh thiệt) đậy 2
3. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 kín đường hô hấp cho thức ăn khỏi lọt vào khi nuốt; tế bào limpho ở các hạch amiđan VA tiết kháng thể vô hiệu hoá tác nhân gây nhiễm. - Bao bọc phổi có 2 lớp màng là lá thành dính chặt vào thành ngực và lá tạng dính chặt vào phổi, giữa chúng có lớp dịch rất mỏng làm cho áp suất bên trong đó ......... - Có 700-800 triệu tế bào nang cấu tạo nên phổi làm diện tích bề mặt trao đổi khí lên 70-80 m2. GV: + Dïng tranh cÊu t¹o hÖ h« hÊp cña ng­êi ®Ó m« t¶ l¹i. H. Cấu tạo hệ hô hấp ở người và chi tiết phế nang - CÊu t¹o : HÖ h« hÊp gåm : §­êng dÉn khÝ , và hai l¸ phæi. - Chøc n¨ng : 3
4. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 + §­êng dÉn khÝ : lµm Êm, lµm Èm kh«ng khÝ. Lµm s¹ch kh«ng khÝ tr­íc khi vµo phæi. + Hai l¸ phæi : Thùc hiÖn trao ®æi khÝ víi m«i tr­êng ngoµi. Ho¹t ®éng 2: B. Ho¹t ®éng h« hÊp I. Th«ng khÝ ë phæi: - Qu¸ tr×nh hÝt vµo vµ thë ra nhÞp nhµng gióp cho phæi ®­îc th«ng khÝ. - Cø mét lÇn hÝt vµo vµ mét lÇn vµ mét lÇn thë ra ®­îc coi lµ mét cö ®éng h« hÊp, sè cö ®éng h« hÊp trong mét phót gäi lµ nhÞp h« hÊp ( Ng­êi b×nh th­êng tõ 16 ®Õn 20 lÇn/ phót, trÎ s¬ sinh lµ 60 lÇn/ phót). GV : Nh÷ng c¬ quan nµo tham gia vµo viÖc th«ng khÝ cña phæi ng­êi? - HÝt vµo vµ thë ra ®­îc thùc hiÖn nhê ho¹t ®éng cu¶ lång ngùc vµ c¸c c¬ h« hÊp. §Ó ®iÒu hoµ ho¹t ®éng nµy quan träng nhÊt lµ trung khu thë vµo n»m ë hµnh n·o, nã bao gåm c¸c tÕ bµo thÇn kinh ph¸t ra nh÷ng luång xung ®éng cã chu kú. Nh÷ng rung ®éng nµy theo d©y thÇn kinh c¬ hoµnh vµ d©y thÇn kinh liªn s­ên lµm cho c¬ hoµnh vµ c¬ liªn s­ên ngoµi t¹o ra ®éng t¸c thë vµo. Thë ra lµ ®éng t¸c thô ®éng nh­ng trong mét sè tr­êng hîp nã ®­îc t¨ng c­êng bëi c¸c xung thÇn kinh tõ trung khu thë ra ( n»m trong hµnh n·o )lµm cho c¸c c¬ liªn s­ên trong. C¸c tÕ bµo thÇn kinh hÝt vµo vµ thë ra øc chÕ lÉn nhau do ®ã chóng kh«ng thÓ ho¹t ®éng cïng mét lóc. Hai trung khu cïng víi nhau ®iÒu hoµ nhÞp h« hÊp c¬ b¶n. NÕu nh­ thÇn kinh hoµnh vµ thÇn kinh liªn s­ên bÞ c¾t ®i, h« hÊp ngay lËp tøc sÏ bÞ dõng l¹i. H. Sự thay đổi thể tích lồng ngực và phổi khi hít vào và thở ra - Sự thông khí ở phổi nhờ cử động hô hấp hít vào và thở ra nhịp nhàng. - Các cơ xương ở lồng ngực đã phối hợp hoạt động với nhau để tăng thể tích lồng ngực khi hít vào và giảm thể tích lồng ngực khi thở ra. + Khi hít vào: cơ liên sườn co làm cho xương ức và xương sườn chuyển động lên trên và ra 2 bên làm thể tích lồng ngực rộng ra 2 bên. Cơ hoành co làm cho lồng ngực nở rộng thêm về phía dưới. + Khi thở ra: cơ liên sườn ngoài và cơ hoành dãn làm lồng ngực thu nhỏ trở về vị trí cũ. - Ngoài ra còn có sự tham gia của 1 số cơ khác trong trường hợp thở gắng sức. 4
5. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 - Dung tích phổi khi hít vào và thở ra bình thường cũng như gắng sức phụ thuộc vào tầm vóc, giới tính, tình trạng sức khoẻ, sự luyện tập. - L­îng khÝ ra vµo phæi phô thuéc vµo ®é s©u cña cö ®éng h« hÊp. ( GV ph©n tÝch ®å thÞ h×nh 21-2). GV: Dung tÝch sèng lµ g×? HS: Nghiªn cøu ®å thÞ h×nh 21-2 -> Tr¶ lêi. - Dung tÝch sèng ( hay “ Ho¹t l­îng”) lµ l­îng khÝ phæi cã thÓ tèng ra sau khi hÝt vµo g¾ng søc råi l¹i thë ra g¾ng søc ( Nam: 3000 - 3500ml. N÷: 2500 - 3000ml). Khi hÝt vµo g¾ng søc vµ thë ra g¾ng søc cßn cã sù tham gia cña c¸c c¬ nh­: C¬ ngùc to, c¬ ngùc bÐ, c¬ r¨ng lín, c¬ thang GV: Dung tÝch phæi phô thuéc vµo c¸c yÕu tè nµo? HS : Trao ®æi, tr¶ lêi. GV: Dung tÝch phæi phô thuéc vµo: + Giíi tÝnh. + T×nh tr¹ng søc khoÎ. +NhÞp ®é lao ®éng. + Tr¹ng th¸i sinh lÝ II . Trao ®æi khÝ ë phæi vµ tÕ bµo: GV vµ HS ph©n tÝch b¶ng 21 . Thành phần không khí hít vào và thở ra + H×nh 21 - 4. 5
6. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 GV: + NhËn xÐt hµm l­îng khÝ Oxi vµ khÝ Cacbonic trong khÝ hÝt vµo vµ thë ra? + Sù dÞch chuyÓn Oxi vµ Cacbonic trong trao ®æi khÝ ë phæi vµ tÕ bµo diÔn ra nh­ thÕ nµo? - C¬ chÕ: C¸c chÊt khÝ khuÕch t¸n theo dèc nång ®é ( Cã nghÜa chóng khuÕch t¸n tõ n¬i cã nång ®é cao tíi n¬i cã nång ®é thÊp). * Trao ®æi khÝ ë phæi: - Nång ®é O2: Trong phÕ nang > trong m¸u => O2 khuÕch t¸n tõ phÕ nang vµo m¸u. - Nång ®é CO2: Trong phÕ nang CO2 khuÕch t¸n tõ m¸u vµo phÕ nang. * Trao ®æi khÝ ë tÕ bµo: - Nång ®é O2: Trong m¸u > trong tÕ bµo => O2 khuÕch t¸n tõ m¸u vµo tÕ bµo. - Nång ®é CO2: Trong m¸u CO2 khuÕch t¸n tõ tÕ bµo vµo m¸u. Ho¹t ®éng 3: C . VÖ sinh h« hÊp. I . CÇn b¶o vÖ hÖ h« hÊp khái c¸c t¸c nh©n cã h¹i? - GV y/cÇu häc sinh tr¶ lêi c©u hái môc I ( tr .72). - GV sö dông b¶ng 22( Tr.72) => ph©n tÝch -> yªu cÇu häc sinh ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ thÝch hîp. - HS trao ®æi -> ®­a ra c¸c biÖn ph¸p. - GV dùa vµo b¶ng 22 -> Hoµn thµnh néi dung kiÕn thøc. Các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp tránh các tác nhân có hại Biện pháp Tác dụng - Trồng nhiều cây xanh 2 bên - Điều hoà thành phần không khí (chủ yếu đường phố, nơi công cộng, trường là tỉ lệ oxi và cacbonic) theo hướng có lợi 1 học, bệnh viện và nơi ở. cho hô hấp. - Nên đeo khẩu trang khi dọn vệ - Hạn chế ô nhiễm không khí từ bụi. sinh và ở những nơi có hại. - Đảm bảo nơi làm việc và nơi ở có - Hạn chế ô nhiễm không khí từ vi sinh vật 2 đủ nắng, gió tránh ẩm thấp. gây bệnh. 6
7. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 - Thường xuyên dọn vệ sinh. - Không khạc nhổ bừa bãi. - Hạn chế sử dụng các thiết bị có Hạn chế ô nhiễm không khí từ cácchất khí thải ra các khí độc. độc (NO; SO; CO; nicôtin...) - Không hút thuốc lá và vận động mọi người không nên hút thuốc. ... II. CÇn tËp luyÖn ®Ó cã mét hÖ h« hÊp kháe m¹nh. - GV yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi c©u hái môc II ( Tr.73). - Vì sao khi luyện tập TDTT đúng cách, đều đặn từ bé có thể có được dung tích sống lí tưởng? + Dung tích sống là thể tích không khí lớn nhất mà 1 cơ thể có thể hít vào thật sâu, thở ra gắng sức. + Dung tích sống phụ thuộc tổng dung tích phổi và dung tích khí cặn. Dung tích phổi phụ thuộc vào dung tích lồng ngực, dung tích lồng ngực phụ thuộc sự phát triển khung xương sườn trong độ tuổi phát triển, sau độ tuổi phát triển sẽ không phát triển nữa. Dung tích khí cặn phụ thuộc vào khả năng co dãn tối đa của các cơ thở. Vì vậy cần tập luyện từ bé. Giải thích vì sao khi thở sâu và giảm số nhịp thở trong mỗi phút sẽ làm tăng hiệu quả hô hấp? + Hít thở sâu đẩy được nhiều khí cặn ra ngoài => trao đổi khí được nhiều, tỉ lệ khí trong khoảng chết giảm. ->Yªu cÇu häc sinh ®Ò ra biÖn ph¸p luyÖn tËp. - GV: LuyÖn tËp thÓ dôc thÓ thao võa søc, kÕt hîp víi tËp thë s©u vµ gi¶m nhÞp thë th­êng xuyªn, tõ bÐ => cã hÖ h« hÊp khoÎ m¹nh. Ho¹t ®éng 4: D. Hô hấp nhân tạo. - GV kh¸i qu¸t l¹i néi dung kiÕn thøc. - Gi¶ sö qu¸ tr×nh h« hÊp bÞ gi¸n ®o¹n chóng ta ph¶i lµm g×? ( H« hÊp nh©n t¹o). - Ph­¬ng ph¸p h« hÊp nh©n t¹o 2 ph­¬ng ph¸p: +Hµ h¬i thæi ng¹t + Ấn lång ngùc. - GV m« t¶ mÉu 2 ph­¬ng ph¸p cho HS quan s¸t. 7
8. Chuyªn ®Ò Sinh häc 8 ?So sánh để chỉ ra điểm giống nhau và khác nhau giữa 2 phương pháp hô hấp nhân tạo? Các kĩ năng Các thao tác Thời gian Hà hơi thổi ngạt Ấn lồng ngực GV: Trong thực tế cuộc sống, em đã gặp trường hợp nào bị ngừng thở đột ngột và được hô hấp nhân tạo chưa? Thử nhớ lại xem lúc đó nạn nhân ở trạng thái như thế nào? * Kết thúc thực hành: - Cho HS thu dọn phòng thực hành. - GV nhận xét buổi thực hành. - HS viết bài thu hoạch. 4. Củng cố: HS trả lời câu hỏi: ? Vì sao khi đun bếp than trong phòng kín thường gây ra hiện tượng ngạt thở? ? Tác hại của hút thuốc lá đối với hệ hô hấp? 5. H­íng dÉn vÒ nhµ: - Häc bµi. Đọc “ Em có biết” - Tham gia b¶o vÖ m«i tr­êng sèng xung quanh. LuyÖn tËp ®Ó cã hÖ h« hÊp khoÎ m¹nh. - LuyÖn tËp thµnh th¹o 2 ph­¬ng ph¸p h« hÊp nh©n t¹o. 8