Chuyên đề Sử dụng các thí nghiệm ảo trong dạy học Vật lí phần cơ học, điện và từ ở cấp THCS theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

pdf 70 trang kieudung 04/02/2026 1260
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Chuyên đề Sử dụng các thí nghiệm ảo trong dạy học Vật lí phần cơ học, điện và từ ở cấp THCS theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • pdfchuyen_de_su_dung_cac_thi_nghiem_ao_trong_day_hoc_vat_li_pha.pdf

Nội dung tài liệu: Chuyên đề Sử dụng các thí nghiệm ảo trong dạy học Vật lí phần cơ học, điện và từ ở cấp THCS theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

  1. SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO GIA LAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG THƯỜNG XUYÊN HÈ 2017 MÔN: VẬT LÝ THCS Chuyên đề: SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM ẢO TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ PHẦN CƠ HỌC, ĐIỆN VÀ TỪ Ở CẤP THCS THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH Nguyễn Mạnh Trường Pleiku – Tháng 7/2017
  2. MỤC LỤC TÓM TẮT ........................................................................................................ 6 MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 7 NỘI DUNG ....................................................................................................... 8 PHẦN 1: SƯU TẦM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ẢO VẬT LÝ PHẦN ........ 8 CƠ HỌC, ĐIỆN VÀ TỪ HỌC Ở THCS ....................................................... 8 1. Hướng dẫn cách tìm kiếm, sưu tầm các thí nghiệm ảo vật lý trên mạng internet ............................................................................................................. 8 2. Sưu tầm một số thí nghiệm ảo vật lý phần cơ học ................................... 9 2.1. Thí nghiệm 1: Đo thể tích của vật rắn không thấm nước bằng cách dùng thêm bình tràn và bình chứa ................................................................................................................ 9 2.2. Thí nghiệm 2: Áp suất .............................................................................................. 10 2.3. Thí nghiệm 3: Sự tồn tại của áp suất trong lòng chất lỏng ....................................... 11 2.4. Thí nghiệm 4: Định luật về công .............................................................................. 12 2.5. Thí nghiệm 5: Thế năng hấp dẫn .............................................................................. 12 2.6. Thí nghiệm 6: Thế năng đàn hồi ............................................................................... 13 2.7. Thí nghiệm 7: Động năng ......................................................................................... 13 3. Sưu tầm một số thí nghiệm ảo vật lý phần điện và từ: .......................... 15 3.1. Thí nghiệm 1: Mô hình cấu tạo đơn giản của nguyên tử .......................................... 15 3.2. Thí nghiệm 2: Dòng điện trong kim loại .................................................................. 15 3.3. Thí nghiệm 3: Tác dụng nhiệt của dòng điện ........................................................... 16 3.4. Thí nghiệm 4: Tác dụng từ của dòng điện ................................................................ 17 3.5. Thí nghiệm 5: Tác dụng hóa học của dòng điện ....................................................... 18 3.6. Thí nghiệm 6: Cường độ dòng điện .......................................................................... 18 3.7. Thí nghiệm 7: Tác dụng từ của dòng điện ................................................................ 19 3.8. Thí nghiệm 8: Sự nhiễm từ của sắt thép ................................................................... 19 3.9. Thí nghiệm 9: Ứng dụng của nam châm điện ........................................................... 22 3.10. Thí nghiệm 10: Lực điện từ .................................................................................... 25 3.11. Thí nghiệm 11: Hoạt động của động cơ điện một chiều ......................................... 26 3.12. Thí nghiệm 12: Hiện tượng cảm ứng điện từ .......................................................... 27 3.13. Thí nghiệm 13: Sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây .... 28 3.14. Thí nghiệm 14: Máy phát điện xoay chiều ............................................................. 29 3.15. Thí nghiệm 15: Các tác dụng của dòng điện xoay chiều ........................................ 29 3
  3. PHẦN 2: SỬ DỤNG PHẦN MỀM CROCODILE PHYSICS 605 ........... 31 THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ẢO VẬT LÝ ................................... 31 PHẦNCƠ HỌC VÀ ĐIỆN HỌC THCS ...................................................... 31 1. Giới thiệu Crocodile Physics 605 và cách cài đặt ................................... 31 1.1. Giới thiệu phần mềm Crocodile Physics 605 ............................................................ 31 1.2. Cài đặt và khởi động chương trình ....................................................................... 31 1.2.1. Cài đặt ............................................................................................ 31 1.2.2. Đăng kí bản quyền .......................................................................... 34 1.2.3. Khởi động chương trình ................................................................. 37 1.2.4. Màn hình giao diện ......................................................................... 38 2. Giới thiệu tổng quan các thành phần chính............................................ 38 2.1. Các mục chức năng chính ......................................................................................... 38 2.1.1. Content(Kho chứa các bài thí nghiệm đã thiết kế sẵn) .................. 38 2.1.1.1.Getting started (Mở đầu) .............................................................................. 39 2.1.1.2. Describing Motion (Mô tả chuyển động) .................................................... 39 2.1.1.3. Force and Acceleration (Lực và gia tốc) ..................................................... 40 2.1.1.4. Energy and Motion (Năng lượng và chuyển động) .................................... 40 2.1.1.5. Circuits (Mạch điện) ................................................................................... 40 2.1.1.6. Electrical Energy (Năng lượng điện) .......................................................... 41 2.1.1.7. Waves (Sóng) .............................................................................................. 41 2.1.1.8. Optics (Quang học) ..................................................................................... 42 2.1.1.9. Online content ............................................................................................. 42 2.1.2. Part library (Thư viện dụng cụ thí nghiệm) .................................... 42 2.1.2.1. Electronics: Các dụng cụ thí nghiệm điện, điện tử ..................................... 42 2.1.2.2. Optics: Các dụng cụ thí nghiệm quang học ................................................ 44 2.1.2.3. Motion and Forces: Các dụng cụ thí nghiệm cơ học .................................. 46 2.1.2.4. Waves: Các dụng cụ thí nghiệm sóng âm, sóng cơ, sóng điện từ ............... 47 2.1.2.5. Presentation: Các thiết bị trình diễn, hiển thị .............................................. 48 2.1.3. Properties ........................................................................................ 49 2.2. Thanh công cụ ........................................................................................................... 49 2.3. Khung làm việc ......................................................................................................... 50 3. Cácbước cơ bản để tạo một thí nghiệm ................................................... 50 4. Sử dụng phần mềm Crocodile Physics 605 để thiết kế một số thí nghiệm ảo Vật lý phần cơ học và điện học THCS ...................................... 51 4.1. Một số thí nghiệm về cơ học ..................................................................................... 51 4.1.1. Thí nghiệm 1: Chuyển động thẳng đều .......................................... 51 4.1.2. Thí nghiệm 2: Chuyển động thẳng nhanh dần đều......................... 51 4.1.3. Thí nghiệm 3: Lực ma sát ............................................................... 52 4
  4. 4.1.4. Thí nghiệm 4: Động năng .............................................................. 52 4.1.5. Thí nghiệm 5: Lực đàn hồi ............................................................. 53 4.2. Một số thí nghiệm về điện học .................................................................................. 56 4.2.1. Thí nghiệm 1: Sự phụ thuộc cường độ dòng điện vào hiệu điện thế hai đầu dây dẫn ......................................................................................... 56 4.2.2. Thí nghiệm 2: Mạch điện trở mắc nối tiếp ..................................... 59 4.2.3. Thí nghiệm 3: Mạch điện trở song song ........................................ 60 4.2.4. Thí nghiệm 4: Cường độ dòng điện ............................................... 62 4.2.5. Thí nghiệm 5: Đo hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn điện khi mạch hở .................................................................................................... 62 4.2.6. Thí nghiệm 6: Hiệu điện thế giữa hai đầu dụng cụ dùng điện ....... 63 4.2.7. Thí nghiệm 7: Đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế đối với đoạn mạch nối tiếp ................................................................................... 64 4.2.8. Thí nghiệm 8: Đo hiệu điện thế và cường độ dòng điện đối với đoạn mạch song song ............................................................................... 66 KẾT LUẬN .................................................................................................... 69 TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 70 5
  5. TÓM TẮT Trong chuyên đề này, chúng tôi trình bày hai nội dung: Thứ nhất, hướng dẫn học viên cách tìm kiếm trên mạng internet các thí nghiệm ảo vật lý trung học cơ sở và tải các thí nghiệm đó về để vận dụng vào dạy học. Các thí nghiệm vật lý ở chương trình phổ thông rất thông dụng và phổ biến nên trên mạng internet là rất phong phú. Các tác giả chủ yếu thiết kế các thí nghiệm ảo vật lý bằng phần mềm trình chiếu powerpoint rất gần gủi với giáo viên trong quá trình dạy học. Vì vậy sau khi tải về các thầy cô dễ dàng chỉnh sửa, copy, paste vào giáo án, bài giảng để làm cho việc dạy học trực quan và sinh động hơn. Thứ hai, chúng tôi trình bày về cách cài đặt và hướng dẫn sử dụng phần mềm thí nghiệm ảo vật lý Crocodile Physics 605. Đồng thời hướng dẫn học viên sử dụng phần mềm Crocodile vật lý để xây dựng một số thí nghiệm ảo về cơ học và điện học ở trung học cơ sở. Qua đó giúp cho học viên nắm được các bước xây dựng một thí nghiệm ảo vật lý và có thể tự mình sử dụng phần mềm Crocodile Physics 605 để thiết kế các thí nghiệm ảo vật lý ở trung học cơ sở nhằm phục vụ cho việc dạy học đạt hiệu quả tốt hơn. 6
  6. MỞ ĐẦU Vật lý là một môn khoa học thực nghiệm vì vậy trong giảng dạy việc lồng ghép các thí nghiệm cho học sinh nhất là học sinh trung học cơ sở (THCS) là một yêu cầu bắt buộc để học sinh nắm bắt được bản chất các hiện tượng, các định luật vật lý một cách dễ dàng. Hiện nay, các trường trung học cơ sở đều có phòng thí nghiệm nhưng các giáo viên thường rất ngại sử dụng cho mỗi buổi lên lớp vì phải chuẩn bị lâu, lắp ráp khó, kết quả không ổn định, dụng cụ dễ sai, hỏng, thiết bị thay thế rất khó tìm. Để khắc phục phần nào các khó khăn này thì việc sử dụng các thí nghiệm vật lý ảo vào dạy học là một lựa chọn, các thí nghiệm vật lý ảo có ưu điểm là rất trực quan, kết quả ổn định, thực hiện nhanh chóng. Phần mềm Microsoft Office PowerPoint là phần mềm trình chiếu quen thuộc với hầu hết các giáo viên THCS, nó cũng cho phép thiết kế các thí nghiệm mô phỏng rất trực quan và sinh động nếu giáo viên sử dụng thành thạo kĩ thuật nâng cao trigger. Hoặc nếu giáo viên không tự thiết kế được thì có thể sử dụng công cụ google để tìm kiếm các thí nghiệm ảo mà người ta đã thiết kế sẵn để vận dụng vào dạy học. Bên cạch phần mềm quen thuộc này, chúng ta có thể sử dụng phần mềm Crocodile Physics 605 để thiết kế các thí nghiệm vật lý ảo có tính tương tác rất cao, giáo viên có thể thao tác như với các dụng cụ thật bằng các động tác kéo, thả và ráp, nó cũng cho phép vẽ đồ thị minh họa kết quả một cách nhanh chóng, hình ảnh rất trực quan. Từ những thực tế đó, chúng tôi xây dựng chuyên đề này để hướng dẫn học viên sưu tầm các thí nghiệm ảo vật lý trên mạng internet để vận dụng vào dạy học. Đồng thời cũng hướng dẫn học viên sử dụng phần mềmCrocodile Physics 605 xây dựng một số thí nghiệm ảo phần cơ học và điện học vật lý THCS để vận dụng vào dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh. 7
  7. NỘI DUNG PHẦN 1: SƯU TẦM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ẢO VẬT LÝ PHẦN CƠ HỌC, ĐIỆN VÀ TỪ HỌC Ở THCS 1. Hướng dẫn cách tìm kiếm, sưu tầm các thí nghiệm ảo vật lý trên mạng internet Giáo viên sử dụng công cụ tìm kiếm google gõ từ khóa: “thí nghiệm ảo vật lý THCS”, “thí nghiệm ảo vật lý 6”, “thí nghiệm ảo vật lý 7”, “thí nghiệm ảo vật lý 8”, “thí nghiệm ảo vật lý 9”,...sẽ được kết quả như hình dưới: Sau đó các thầy cô kích chuột vào tải về và sử dụng. Hoặc thầy cô có thể download theo các đường link dưới đây: - Thí nghiệm ảo vật lý 6: - Thí nghiệm ảo vật lý 7: - Thí nghiệm ảo vật lý 8: 8
  8. - Thí nghiệm ảo vật lý 9: - Trọn bộ thí nghiệm ảo vật lý 6, 7, 8, 9: 2. Sưu tầm một số thí nghiệm ảo vật lý phần cơ học 2.1. Thí nghiệm 1: Đo thể tích của vật rắn không thấm nước bằng cách dùng thêm bình tràn và bình chứa (Bài 4: Đo thể tích của vật rắn không thấm nước– Trang 15 – SGK Vật lý 6) 9
  9. 2.2. Thí nghiệm 2: Áp suất (Bài 7: Áp suất – Trang 25 – SGK Vật lý 8) Sau đó thả tay: quan sát và nhận xét độ lún của các vật 10
  10. 2.3. Thí nghiệm 3: Sự tồn tại của áp suất trong lòng chất lỏng (Bài 8: Áp suất chất lỏng – Bình thông nhau – Trang 28, 29 – SGK Vật lý 8) Mô hình 1: Mô hình 2: 11
  11. 2.4. Thí nghiệm 4: Định luật về công (Bài 14: Định luật về công – Trang 49 – SGK Vật lý 8) 2.5. Thí nghiệm 5: Thế năng hấp dẫn (Bài 16: Cơ năng – Trang 55 – SGK Vật lý 8) 12
  12. 2.6. Thí nghiệm 6: Thế năng đàn hồi (Bài 16: Cơ năng – Trang 56 – SGK Vật lý 8) 2.7. Thí nghiệm 7: Động năng (Bài 16: Cơ năng – Trang 56 – SGK Vật lý 8) Mô hình 1: Quả cầu ở vị trí 1 Khi thả ra quả cầu đẩy miếng gỗ đi được một đoạn đường S1 Mô hình 2: Quả cầu ở vị trí 2 (Cao hơn vị trí 1) 13
  13. Khi thả ra quả cầu đẩy miếng gỗ đi được một đoạn đường S2 Mô hình 3: Thay quả cầu ở mô hình 2 bằng quả cầu có khối lượng lớn hơn Khi thả ra quả cầu đẩy miếng gỗ đi được một đoạn đường S3 14
  14. 3. Sưu tầm một số thí nghiệm ảo vật lý phần điện và từ: 3.1. Thí nghiệm 1: Mô hình cấu tạo đơn giản của nguyên tử (Bài 18: Hai loại điện tích – Trang 51 – SGK Vật lý 7) 3.2. Thí nghiệm 2: Dòng điện trong kim loại (Bài 20: Chất dẫn điện và chất cách điện. Dòng điện trong kim loại – Trang 56 – SGK Vật lý 7) Mô hình đơn giản của một đoạn dây dẫn bằng kim loại: Mô hình dòng điện trong kim loại: 15
  15. Khi chưa có dòng điện chạy qua Khi có dòng điện chạy qua (đèn tắt) (đèn sáng) 3.3. Thí nghiệm 3: Tác dụng nhiệt của dòng điện (Bài 22: Tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng của dòng điện – Trang 60 – SGK Vật lý 7) Khi chưa đóng công tắc K: Sau khi đóng công tắc K (một lúc sau) các mảnh giấy bị cháy và rơi xuống: 16
  16. 3.4. Thí nghiệm 4: Tác dụng từ của dòng điện (Bài 23: Tác dụng từ, tác dụng hóa học và tác dụng sinh lí của dòng điện – Trang 63 – SGK Vật lý 7) Khi chưa đóng công tắc K Sau khi đóng công tắc K: kim nam châm bị lệch khỏi phương ban đầu Mô hình chuông điện: 17
  17. 3.5. Thí nghiệm 5: Tác dụng hóa học của dòng điện (Bài 23: Tác dụng từ, tác dụng hóa học và tác dụng sinh lí của dòng điện – Trang 64 – SGK Vật lý 7) Khi chưa đóng công tắc Sau khi đóng công tắc 3.6. Thí nghiệm 6: Cường độ dòng điện (Bài 24: Cường độ dòng điện – Trang 66 – SGK Vật lý 7) Mô hình thí nghiệm Đóng công tắc K, di chuyển con chạy biến trở: quan sát số chỉ của ampe kế và độ sáng của đèn. 18
  18. 3.7. Thí nghiệm 7: Tác dụng từ của dòng điện (Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện– Từ trường - Trang 61 – SGK Vật lý 9) Khi chưa đóng công tắc K: dây dẫn AB song song với kim nam châm đang đứng yên Đóng công tắc K: kim nam châm bị lệch khỏi phương ban đầu (không còn song song với dây dẫn AB) 3.8. Thí nghiệm 8: Sự nhiễm từ của sắt thép (Bài 25: Sự nhiễm từ của sắt, thép – Nam châm điện – Trang 68 – SGK Vật lý 9) 19
  19. Mô hình 1: Ống dây không có lõi sắt Đóng công tắc K và quan sát góc lệch của nam châm. Mô hình 2: Ống dây có lõi sắt non (hoặc thép) Đóng công tắc K: quan sát và cho nhận xét về góc lệch của kim nam châm so với trường hợp ống dây không có lõi sắt (thép). Mô hình 3: Ống dây có lõi sắt non đang hút đinh 20