Bài giảng Ngữ Văn Lớp 9 - Tiết 121, Bài 24: Nghĩa tường minh và hàm ý

pptx 14 trang kieudung 14/02/2026 1120
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Ngữ Văn Lớp 9 - Tiết 121, Bài 24: Nghĩa tường minh và hàm ý", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • pptxbai_giang_ngu_van_lop_9_tiet_121_bai_24_nghia_tuong_minh_va.pptx

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ Văn Lớp 9 - Tiết 121, Bài 24: Nghĩa tường minh và hàm ý

  1. Tiết 121.Tự học có hướng dẫn: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (Tiếp theo)
  2. I. Hướng dẫn HS: Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý 1. Hướng dẫn tìm hiểu ví dụ: - Trời ơi, chỉ còn có năm phút! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cài làn. Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già. - Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi. (Trích: “Lặng lẽ Sa Pa” - Nguyễn Thành Long)
  3. 2. Nhận xét: - Trời ơi, chỉ còn có năm phút! Anh thanh niên muốn nói thêm rằng anh rất tiếc vì thời gian còn ít quá (Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu). Nghĩa hàm ý. - Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này! Thông báo cho cô gái biết sự việc cô để quên chiếc khăn mùi soa. (Phần thông báo ấy được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu). Nghĩa tường minh.
  4. 2. Ghi nhớ Nghĩa tường minh Hàm ý Phần thông báo tuy Phần thông báo được không được diễn đạt trực diễn đạt trực tiếp bằng tiếp bằng từ ngữ trong câu từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy
  5. II. Hướng dẫn HS tìm hiểu điều kiện sử dụng hàm ý 1. Ví dụ: Chi ̣Dâụ vừ a nói vừ a mếu: - Thôi u không ăn, để phần con. Con chi ̉ đươc̣ ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thâṭ no, không phải nhườ ng nhiṇ cho u. Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của me,̣ nó xám măṭ laị và hỏi bằng gioṇ g luống cuống: - Vâỵ thì bữa sau con ăn ở đâu ? Điểm thêm môṭ “giây” nứ c nở, chi ̣Dâụ ngó con bằng cách xót xa: - Con sẽ ăn ở nhà cu ̣ Nghị thôn Đoài. Cái Tí nghe nói giaỹ nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liêṇ g củ khoai vào rổ và òa lên khóc: - U bán con thâṭ đấy ư ? Con van u, con laỵ u, con còn bé bỏng, u đừ ng bán con đi, tôị nghiêp̣ . U để cho con ở nhà chơi vớ i em con.
  6. - Con chỉ đươc̣ ăn ở nhà bữa này nữa thôi. => Sau bưa ăn nay con ̃ ̀ - Hàm ý trong câu thứ hai không con đươc̣ ơ nhà ̀ ̉ rõ hơn: nưa. Mẹ đã ban con. ̃ ́ - Chị Dậu phải nói rõ - Con se ̃ ăn ở nhà cu ̣ hơn vì cái Tí không hiểu Nghi ̣thôn Đoài. được hàm ý của câu nói => Me ̣đã bán con cho cụ thứ nhất. Nghị ở thôn Đoài.
  7. * Điều kiện sử dụng hàm ý - Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói. - Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý. * Lưu ý: Trường hợp người nghe có theo dõi lời người nói nhưng không nhận biết hàm ý thì người nói phải điều chỉnh lời nói của mình phù hợp trình độ của người tiếp nhận. * Ghi nhớ SGK/91
  8. III. Hướng dẫn HS luyện tập Bài 1: SGK/75 - Trời ơi, chỉ còn có năm phút! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cài làn. Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.” - Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.”
  9. Bài 1: SGK/75 a. - Câu: “nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy”. - Cụm từ: “tặc lưỡi”. b. - Mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội đi.  Cô gái rất bối rối ngượng ngùng. (Cô định kín đáo để lại chiếc khăn tay làm kỉ niệm cho anh thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà tưởng cô bỏ quên, nên gọi cô để trả lại).
  10. Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họa và cô gái: - Đây, tôi giới thiệu với anh một họa sĩ lão thành nhé. Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp. Anh đưa khách về nhà đi. Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh. (Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
  11. - Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Hàm ý: ông họa sĩ chưa kịp uống nước chè sáng nay trước khi đi nên muốn được uống nước chè
  12. Bài tập 2: SGK/ 92 Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên: - Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng. Tôi lên tiếng mở đường cho nó: - Cháu phải gọi “Ba chắt nước dùm con”, phải nói như vậy. Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên: - Cơm sôi rồi, nhão bây giờ ! - Anh Sáu vẫn ngồi im [ ]. (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
  13. - Hàm ý: Nhờ (ông) chắt giùm nước để cơm khỏi nhão. -> Em bé dùng hàm ý vì trước đó em đã nói thẳng rồi nhưng không có hiệu quả nên bực mình. Hơn nữa lần nói thứ hai này có thêm yếu tố thời gian bức bách (để lâu cơm sẽ nhão). - Việc sử dụng hàm ý không thành công. Vì “Anh Sáu vẫn ngồi im” Tức là anh tỏ ra không hợp tác.
  14. - Học thuộc ghi nhớ - Hoàn thành các bài tập còn lại. - Lấy các ví dụ minh họa một số tình huống sử dụng nghĩa tường minh – hàm ý - Chuẩn bị bài: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.